TERUGBLIK door onze redactie met FOTO’S van Peter Putters
REACTIES van getuigen
‘Mysteriespelen in de kleinste kerk van Eemland’
BACH Raadselcanons – SinBaPerBassi
De eerste editie van de nieuwe serie ‘Mysteriespelen in de kleinste kerk van Eemland’, vond op zondag 31 augustus 2025 plaats in het geloofshuis van de Doopsgezinde Gemeente in Baarn (Soest), oftewel ‘het witte kerkje tegenover AH’. De organisator Storm Bakker alias Stormvogel is in Baarn bekend om zijn jazzactiviteiten, maar deze keer had hij gekozen voor een klassiek thema: de Raadselcanons van J.S.Bach uitgevoerd door basgitaartrio SinBaPerBassi. De ruimte bood als altijd plaats aan 50 bezoekers, en dit maximum -meestens liefhebbers en fijnproevers- was door middel van een gerichte promotiecampagne op de been gebracht. Zij werden vergast op een drankje en zochten een plekje in de sfeervolle ruimte.
Gastheer was de Baarnse schrijver/musicus Storm Bakker, alias Stormvogel, drijvende kracht achter Festival de Muzen. Hij opende, gehuld in een wapenkleed van de Baarnsche Drakenburg, de middag met enkele curieuze opmerkingen, om te benadrukken dat hij met zijn Mysteriespelen streeft naar een bijzondere broederschap; een soort fraterniteit van renaissancemensen, zónder beklemmende geloofsartikelen. Wel als enige toelatingseisen: een groot hart voor cultuur, gekoppeld aan artistieke intelligentie en creatieve diepzinnigheid. Hij beloofde tot aan het nieuwe jaar elke laatste zondag van de maand Mysteriespelen te organiseren in ‘het kleinste kerkje van Eemland’, waarbij muziek en vertellingen hand in hand gaan.
De 14 Raadselcanons van J.S. Bach (BWV 1087) gelden als een van de opmerkelijkste elementen van het immense oeuvre van de geniale Duitse componist Johann Sebastian Bach (1685-1750). Men ontdekte dit werk per toeval in 1974/1975 in Straatsburg in een manuscript van de Goldberg-Variationen, voorzien van aantekeningen van de componist. De canons bleken door Bach in versleutelde codetaal neergepend op een bladzijde in de appendix. Dit procedé van versleuteling gebruikte Bach volgens sommigen om de uitvoerende musici op de proef te stellen, volgens anderen als uitlaatklep voor zijn artistieke intelligentie, wellicht zelfs uit verveling of als ludieke bezigheidstherapie. En passant werd toen ook duidelijk welke partituur Bach op het bekende (tweede) portretschilderij door Haussmann uit 1748 in handen heeft: de zesstemmige Canon 13. Hoe het ook zij: sinds de vondst proberen Bachkenners en -consortia de code te kraken
Storm Bakker introduceerde vervolgens de artiesten van vandaag: het basgitaartrio SinBaPerBassi, bestaande uit Jurre Hogervorst, David de Marez Oyens en Jan Hollestelle, ook wel ‘de Nestor van de Nederlandse basgitaar’ genoemd. Het eerste werk was de Aria uit de Goldberg Variationen, waarvan de baslijn het fundament heeft gevormd voor de 14 Raadselcanons. De zaal luisterde muisstil en aandachtig naar de akoestische instrumenten met de sonore sound, elk met een eigen stemming, gebouwd door de Baarnsche Meester Jan Hollestelle.
De Aria werd gevolgd door de Raadselcanons zelf, 14 in totaal, stuk voor stuk toegelicht door De Marez Oyens. Dat was de kalme musicus als toonaangevend docent aan het Conservatorium van Amsterdam en in een dergelijke rol ook in Europees verband actief, wel toevertrouwd. Hij wijdde het publiek op vakkundige wijze in, in het vernuft van Bach; de cryptische spielerei schuil gaat achter de op het gehoor kinderlijk eenvoudige canons. Hij maakte daarbij gebruik van diaprojecties, afbeeldingen van het door de componist nagelaten handschrift, dat bol staat van raadselachtige aanwijzingen, spiegelingen, omdraaiingen, tekens en verdraaide muzieksleutels.
Er is een levendige discussie gaande of Bach de wereld met meer dan alleen de pure schoonheid van zijn muziek heeft achtergelaten. Hij maakte veel gebruik van getallen en formules in zijn muziek, volgens ingewijden onder het Bijbelse motto ‘zoekt en gij zult vinden’ (Mattheus 7:7). Gaandeweg raken steeds meer mensen overtuigd van “de dubbele bodem in de onovertroffen muziek” (naar aanleiding van de onthullende boeken van Kees van Houten) en wemelt het van onderzoek naar verborgen codes, esoterische achtergronden en numerologische verwijzingen in de werken van Bach. Milton Mermikides, Gresham College Professor of Music, spreekt van ‘Bach’s Divine Trickery’. Het gewroet wordt door klassieke musicologen met argwaan bekeken en ook zuivere christenen kunnen maar moeilijk wennen aan hun strenge geloofsbroeder Bach als cryptische mysticus, of erger nog (in de woorden van Storm Bakker) “een Pythagoreïsche barokmeester…”
David de Marez Oyens lichtte al zingend toe dat Bach zijn muziek veelvuldig signeerde door middel van een numerieke handtekening, het zogenoemde BACH-motief, hetgeen de facto al officieel onthuld werd door een neef van Bach in 1732. De handtekening opgebouwd uit de letters van zijn naam, elke verbonden aan een noot in de Duitse muziektheorie, waarbij de letter H staat voor onze B (en de B voor onze Bes), is in vele werken van Bach terug te vinden (zoals in het onvoltooide ‘Contrapunctus’ in Die Kunst der Fuge (BWV 1080) en in de Matthaüs Passion.
B2 A1 C3 H8 is bij elkaar opgeteld het getal 14, dat onmiskenbaar een speciale plaats in neemt in het oeuvre van de meester. Het is niet voor niets het aantal van de Raadselcanons en tevens van de Sinfonias, althans volgens De Marez Oyens, die ontdekte dat de oorspronkelijke bundel die Bach schreef voor zijn zoon Willhem Friedemann slechts 14 Sinfonias bevatte. Hij refereerde ook aan het verhaal over Bach die in 1747 persé het veertiende lid van de Societät der musicalischen Wissenschaften wilde worden. 14 is ook het versnummer van voornoemd Bijbelcitaat (7:7), aldus Storm Bakker. Verder hield De Marez Oyens zich wijselijk op de vlakte, wat betreft de vermeende getallensymboliek van Bach.
Onbesproken bleef derhalve wat Kees van Houten en Marinus Kersbergen in hun boek ‘Bach en het Getal’ proberen aan te tonen, dat Bach in de getalstructuren niet alleen zijn eigen naam, maar ook de naam Christian Rosencreutz en de Latijnse spreuk op diens graftombe – ACRC Hoc universi compendium vivus mihi sepulchrum (deze samenvatting van het heelal heb ik bij mijn leven tot een graf gemaakt), alsmede de karakteristieke rozenkruiserssymbolen in zijn werken heeft verwerkt. Op grond hiervan mag worden verondersteld dat de Lutheriaanse componist vertrouwd was met de Fama Fraternitatis R.C., en zich waarschijnlijk aan de broederschap van de Rozenkruizers verbonden was of op zijn minst heeft gevoeld. [bron: Spiritueleteksten.nl] “Iets voor een volgende keer,” beloofde de organisatie na afloop.
De tweede set werd geopend met Stabat Mater van Giovanni Battista Pergolesi (1710-1736) de jong overleden Italiaanse componist, wiens werk door Bach bewonderd en bewerkt werd. Storm Bakker introduceerde dit met een vertaling van het oorspronkelijke gedicht van de Italiaanse Fransiscaner tertiaris en laudendichter Jacopone da Todi (1230– 1306), die hij had opgediept uit de familie archieven, geschreven door wijlen zijn vader C.M.A. Bakker.
De ontroerde presentator refereerde vervolgens aan een door hem bijgewoonde uitvoering in Hilversum door een ensemble onder leiding van Simon Schouten, wiens zoon Joost Schouten in de zaal zat. Laatstgenoemde, een erudiete musicus, dirigent, componist en zanger, liet zich niet onbetuigd en stak meteen welluidend van wal, waarmee hij alvast een voorproefje leek te willen geven van wat het publiek te wachten staat als hij zelf in de serie Mysteriespelen aan de beurt is. Na dit spontane intermezzo, pakte SinBaPerBassi de concertante draad weer op met Bach’s bekende Inventionen en Sinfonias, oorspronkelijk gebundeld in het Klavierbüchlein für Wilhelm Friedemann Bach.
Na de staande ovatie sloot SinBaPerBassi af met twee klassiekers uit de jazz: het prachtige Flamenco Sketches van Miles Davis’ Kind of Blue (met Coltrane en Evans), en het stemmige Django van John Lewis, de pianist van Modern Jazz Quartet, die door Bach beïnvloed werd. In deze nummers waren geïmproviseerde soli uitbesteed aan David de Marez Oyens, terwijl Hollestelle de walking bass deed en Hogervorst de harmonie voor zijn rekening nam.
Storm Bakker (drijvende kracht achter Jazz aan de Amer), maakte van de gelegenheid gebruik om te benadrukken dat de drie basgitaristen toch vooral naam hebben gemaakt op de basgitaar in de lichte muziek. David de Marez Oyens is al jaren de vaste bassist van gitaarlegende Jan Akkerman, en hij speelde in het verleden met internationale grootheden als Enrico Morricone, Toots Thielemans, Didier Lockwood, Niladri Kumar, Tommy Smith en Michel Petrucciani. Jurre Hogervorst (vroeger een leerling van David) is uitgegroeid tot een veelgevraagde bassist in het wereldje, werkend met talloze topformaties en orkesten, in studio en on stage. Jan Hollestelle (vroeger de leraar van David), was jarenlang contrabassist van het Metropole Orkest alvorens de overstap te maken naar het violone baswerk in diverse barok-ensembles. Dit in schril contrast tot de jaren 70, toen de Baarnsche Meester lid was van de Nederlandse jazzrockformatie Spin, die voortkwam uit Ekseption (Rein van den Broek), dat dan weer geproduceerd werd door de opa van de dochter van Bakker, jazzlegende Tony Vos.
Er werd nog geruime tijd na- en bijgepraat onder het genot van een drankje. David de Marez Oyens memoreerde aan het feit dat hij bij voornoemde Tony Vos in de ritme-sectie had gedebuteerd, alvorens een bandje te vormen met pianist Carwin Gijsing, die later de eerste jazzleraar van Storm Bakker zou zijn, en nu bij de Mysteriespelen in de D.G.Kerk getuige was. Er waren nog meer renaissancemensen in de kerk, zondermeer gegadigden om in een volgende editie van de Mysteriespelen acte de présence te geven.
Dit alles zij hier gezegd om het intieme welhaast familiaire karakter van deze editie van Mysteriespelen in Eemland te benadrukken. Eerder al had Storm Bakker benadrukt in een interview voor RTVEemland1, dat hij een clubgevoel wil kweken. “Een club waar muziek en legendarische geschiedenis hand in hand gaan; avontuurlijke klanken en vertellingen, kunsten, wetenschappen, artes liberales, wijn en bier, humor en wijsbegeerte. Waar de bezoekers behalve liefhebbers & fijnproevers echte geestverwanten zijn; leden van dezelfde gezindte, broeders van de artistieke gemeenschap; deelgenoten van de imaginaire ridderorde van de Gouden Fazant. Wat ik wil is dat we als het slotakkoord is uitgestorven als vrienden uit elkaar gaan, met een verrukt gemoed en vervuld verlangen, een geheime handdruk en een blik van verstandhouding.” De eerste stap lijkt gezet. De liefhebbers, die daarvoor vantevoren hadden ingetekend, ontvingen bovendien een gesigneerd album van SinBaPerBassi.
______________________________________________________________________________
REACTIES
“Uit de grond van mijn hart, Storm… veel dank voor je geweldige organisatie en promotie. Je had het fantastisch voor elkaar.” • David
“Was een mooi concert. Ook de portie gesproken woord was eigenlijk net zo genietbaar als de muziek zelf.” • Robin
“Het was een mooie middag. Heel goed en veel mensen. Dank! ” • Pien
“Zeer enthousiast! Super interessant. Vroeger moest ik niets weten van getallen en rekenen, nu zie ik daar de schoonheid van en ben constant aan het rekenen.” • Steven
“Ik zat achteraan dus heb eigenlijk geen enkele basgreep waargenomen. Puur op gehoor het concert beleefd. Volgende keer zorg ik dat ik vooraan zit!” • Borïk
“Storm, wat was het een fijne middag, bedankt man! Ik vind het geweldig dat je weer organiseert, wat doe je dat toch altijd weer goed…” • Onno
“Ik heb genoten gister, ook van het iedereen weer zien.” • Anneke
“Ik vind SinBaPerBassi een geweldig initiatief en de uitvoering van de Raadselcanons erg fascinerend. Ik vond het prachtig! En super dat je dit soort dingen blijft organiseren aan onze rivier, Stormemans!” • Peter L.
“Ik vond vooral dat jazznummer van Miles heel mooi.” • Daniël
“Het was weer helemaal top. Goede muziek en supergezellig! Ik heb nu al zin in de volgende editie, 28 september, ben ik er weer bij!” • Dorothée
“Het was een geweldige middag!” • Cora
“Een mooie middag, echt waar.” • Peter (de Nozem)
“Ik kwam af op het artikel in AD/AC, ik dacht daar moet ik bij zijn! Normaal luister ik naar luidere muziek, maar dit is echt prachtig!” • Regina
“Bach vond dat de noten die hij op papier zette geen interpretatie, laat staan expressie konden gebruiken. Hij was afkerig van toevoeging van zelfs de kleinste extra emotie en bezieling vanuit de uitvoerder(s). Nou is de bezetting van drie bassen an sich al een interpretatie, maar een zeer verrassende die de componist zeker had kunnen waarderen!” • Peter Lieberom
______________________________________________________________________________
De volgende editie van Mysteriespelen is de laatste zondag van september (28/09/25) met als gast Leo Janssen, eerste tenor saxofonist van het Metropole Orkest, die door kenners wordt gerekend tot een van Europa’s grootmeesters op het gebied van improvisatie. Met zijn project Echoes presenteert hij Fjordenjazz uit de Lage Landen. Met Stormvogel (synthesizers/piano) vormt Janssen een synergetisch duo dat improviserend in gemeenschap van vrijheid, antieke hymnen combineert met modale jazz – en middeleeuwse modi met electronic retrofuturism. Stormvogel lardeert de muziek met onthullende vertellingen. Kaarten voor deze Mysteriespelen zijn uitsluitend online verkrijgbaar via stormvogel.org
