tekst: van de redactie
foto’s: Sjors Overbeek

Zondag 28 juni 2026 j.l. vond een bijzondere editie plaats van Mysteriespelen in de kleinste kerk van Eemland, als altijd in de D.G.Kerk te Baarn. De middag stond in het teken van de legendarische John Coltrane, die 100 jaar geleden ter wereld kwam en anno 2026 wereldwijd herdacht, gevierd en beleden wordt. De jong overleden saxofonist (†1967) doorliep alle denkbare akoestische genres van blues tot bebop, hardbop, cool jazz en modale jazz, tot avantgarde en freejazz. Belangrijkst is evenwel zijn rol als grondlegger van wat men noemt ‘spiritual jazz’.

Het repertoire dat op de rol stond (uiteraard veel meer dan haalbaar was, binnen de beoogde twee uur absolute speeltijd) toonde Coltrane’s ontwikkeling in vogelvlucht. Het verhaal werd aangevangen met zijn doorbraak aan de zijde van Miles Davis, die het wel in de ruwe diamant zag zitten. Vanwege zijn drugsverslaving werd de saxofonist uit de band gegooid in 1957. Coltrane vond toen soulaas bij Monk, kickte af van de heroïne, studeerde zich een slag in de rondte en maakte zijn eigen plaat Blue Trane. Na deze introductie stelde Stormvogel de artiesten voor en werd het bluesy titelstuk gespeeld, waarbij de drie saxofonisten ieder voor zich meteen hun visitekaartje afgaven.

Peter Lieberom en Semmy Prinsen spelen al sinds de jaren 80 met kameraad Stormvogel, en zijn voor het publiek in de regio bekende gezichten; maar voor de begaafde Jasper van Damme betekende het concert in de D.G.Kerk een vuurdoop. De kersverse Baarnaar was aangenaam verrast met de uitnodiging en liet zich van meet af aan van zijn beste kant zien, zowel op alt- als sopraansax. Het aanwezige publiek, dat warm onthaald werd en koel gehouden door het organisatieteam van de Mysteriespelen, gaf als echte jazzkenners met spontane applausjes na elke solo blijk van waardering.

Tussen de nummers door nam Stormvogel steeds even het woord, om -dan weer in alle ernst, dan weer met humoreske kwinkslagen- de muziek toe te lichten. Na een korte uitleg over zogeheten ‘Coltrane Changes’ werd het snelle en complexe Moment’s Notice gespeeld, waarbij de pianist zelf aan de bak moest. In 1958 keerde Coltrane al weer terug bij Miles Davis, die inmiddels Cannonball Adderley op altsax erbij had gehaald en de koers richting modale jazz had ingezet, resulterend in “het beste jazzalbum aller tijden” Kind of Blue. Tot verrassing van zijn medespelers, besloot Stormvogel als voorbeeld het bekende nummer So What te spelen. Dat varkentje werd op vakkundige wijze gewassen.

Vervolgens werden de kenmerkende ’tertsverwantschappen’ aangehaald, Coltrane’s harmonieleer die hij toepaste op zijn album Giant Steps. Het woord werd gegeven aan theoreticus Peter Lieberom die het toelichtte aan de piano, door zijn eigen compositie After Take Off te spelen, een uitwerking van dat theoretische concept. Daarna nam Lieberom zijn sax weer ter hand voor een vertolking van Coltrane’s solo van Count Down, noot voor noot en up tempo, zoals op de plaat slechts begeleid met drums, waarbij het dak van de kerk er voor de eerste keer afging. Het inspireerde Jasper van Damme om zijn collega naar het front te volgen, op de voet gevolgd door de hele band, voor een duizelingwekkende finale.

Na dit geweld was het de beurt aan Semmy Prinsen om het serene stuk Naima te vertolken, dat Coltrane opdroeg aan zijn eerste vrouw, die hem had geholpen bij het afkicken. Het was een ‘cliffhanger’ voor de tweede set, want het was de hoogste tijd voor een drink- en plaspauze voor zowel de artiesten als de toeschouwende luisteraars.

Na de pauze, tijdens welk DJ Play it Again Sem de gemoederen nog meer verhit had met Coltrane muziek vanaf de bakfiets (die hij spontaan de kerk in had gereden),werd vervolgd met My Favorite Things, de kraker uit het Coltrane repertoire, maar op eigen wijze gearrangeerd door Stormvogel en uitgevoerd als duet. Van Damme wist er wel raad mee en speelde fijnzinnig op zijn sopraansax. De band nam vervolgens de stellingen weer in, de praatjes werden korter, al benadrukte Stormvogel dat de blues altijd de kern van Coltrane is gebleven, zelfs toen de weg naar freejazz was ingezet. Er volgde een tamelijk losse uitvoering van Blues Minor, waarbij de saxofonisten werden uitgeleverd aan drummer Wim Kegel, die voor de gelegenheid een T-shirt aan had gedaan met de toepasselijke opdruk Elvin Jones. Meteen werd overgegaan in een grensoverschrijdende ode aan Ornette Coleman, de grondlegger van de avant-garde, een vriend en inspirator van Coltrane, dat uitmondde in het wilde stuk Africa, opgetuigd door de rietblazers met wilde dierengeluiden. Semmy Prinsen (die volgens Stormvogel “als kind in een ketel freejazz is gevallen”) ging voorop in deze fase, waarbij de ritmesectie qua intensiteit het kookpunt bereikte en alle structuren overboord kieperde.

Dat was het moment dat Leo Janssen binnenkwam, die voor het concert eigenlijk verhinderd was, maar zich vanuit de orkestbak van het Metropole naar de Mysteriespelen in Baarn gehaast had “om een staartje mee te pakken”. De heftigste stukken waren (niet toevallig?) tot het laatst bewaard: Impressions, Transition, A Love Supreme en Resolution, stuk voor stuk lange up tempo modale nummers die kans bieden aan de rietblazers om zich te buiten te gaan aan melodische en atonale uitspattingen. Het concert liep dan ook stevig uit, geheel in stijl van Coltrane. Niemand van de aanwezigen vond dat een probleem en men bleef lang hangen om (met DJ Sem) nog even in de sfeer te blijven.

__________________________
tekst: Mysteriespelen redactie
foto’s: Sjors Overbeek

• Klik hier voor de recensie van Agnes Annes
• Klik hier voor de reacties van betrokkenen en getuigen met foto’s van Myrle Kloens
• Klik hier voor foto’s van Evert-Jan Hielema
• Klik hier om terug te gaan naar de pagina Mysteriespelen